Oceny książek
Books reviews

 

„Dawkowanie leków u noworodków, dzieci i młodzieży”

 

„Dawkowanie leków u noworodków, dzieci i młodzieży” - wydanie III zmienione PZWL 2000 r., autorstwa prof. dr hab. med. Krystyny Bożkowej, prof. dr hab. med. Henryki Siwińskiej-Gołębiowskiej, dr n. przyr. Jadwigi Prokopczyk poszerzonego o mgr farm. Ewę Kamińską, jest niezwykle cenną i przydatną pozycją o charakterze przewodnika terapeutycznego. Uwzględnia nowe rodzaje, a zwłaszcza postacie leków, zapewniające możliwość racjonalnego i najbardziej korzystnego z ekonomicznego punktu widzenia leczenia dzieci w różnych grupach wiekowych. Jest to gwarancją dużego zainteresowania, tak jak poprzednimi wydaniami, pediatrów i lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej.

Dawkowanie leków u dzieci jest trudne, odmienne w poszczególnych przedziałach wieku, co wynika ze zmieniającej się farmakokinetyki wraz z dojrzewaniem funkcjonowania narządów i zwiększaniem się masy ciała. Odrębności te dotyczą wszystkich etapów metabolizowania leków, począwszy od procesu wchłaniania, poprzez dystrybucję, biotransformację i eliminację preparatów farmakologicznych. Powyższe powody wyznaczają przeciwwskazania do stosowania określonych leków u dzieci, zmienną wysokość dawki dobowej oraz częstotliwość dawkowania. Informacje zawarte w podręczniku umożliwiają zastosowanie bezpiecznej i skutecznej terapii, poprzez wybór optymalnego dla danego wieku sposobu dawkowania. Zapobiegają przed przedawkowaniem leku, a także zarysowującą się tendencją zaniżania dawek u dzieci, co nie tylko nie eliminuje ryzyka objawów ubocznych ale utrudnia lub nawet uniemożliwia uzyskanie oczekiwanych efektów terapeutycznych.

Wszystkie leki stosowane w codziennej praktyce zamieszczono w książce w układzie alfabetycznym, według obowiązujących nazw międzynarodowych, z równoczesnym podaniem wybranych terminów handlowych leków zarejestrowanych w Polsce. Wyspecyfikowanie gwiazdką preparatów krajowej produkcji jest pośrednią informacją o wysokości odpłatności za lek.

Aktualne wydanie nie obejmuje terapeutyków wykreślonych z lekospisu, uwzględnia natomiast nowe leki, dając możliwość nowoczesnej farmakoterapii, a także zaktualizowane dawkowanie niektórych preparatów, wynikające z najnowszych badań farmakologicznych. Skierowane do lekarzy pierwszego kontaktu nie obejmuje leków zarezerwowanych dla leczenia szpitalnego (płyny infuzyjne, cytostatyki, preparaty do immunoterapii, insulina, hormon wzrostu), zawiera natomiast przydatne również w praktyce ambulatoryjnej zestawienie równoważnych dawek kortykosteroidów.

Wszystkie uwzględnione leki zostały scharakteryzowane w zakresie postaci dostępnej na rynku, drogi podawania oraz wysokości dawki dobowej i częstotliwości dawkowania w zależności od wieku dziecka. Ze wszech miar uzasadnione jest wyodrębnienie 6 wąskich przedziałów wiekowych: 0-1 mies. życia, 2-12 mies. życia, 2-3 rok życia, 4-7 rok życia, 8-14 rok życia oraz 15-18 rok życia. Informacje o każdym preparacie farmakologicznym zostały uzupełnione w rubryce „Działanie, uwagi”. Zawiera ona, wprowadzoną jako nowość, definicję działania danego leku oraz wybrane praktyczne wskazówki o sposobie realizowania terapii.

Bardzo przydatny w praktycznym użytkowaniu jest zamieszczony na końcu książki skorowidz alfabetyczny z podaniem numeru strony, co umożliwia natychmiastowe odnalezienie określonego, planowanego w terapii leku.

Reasumując stwierdzam iż przedstawiony układ książki i uwzględnione aktualne dane świadczą o dużym doświadczeniu klinicznym Autorek opracowania. Książka „Dawkowanie leków u noworodków, dzieci i młodzieży” - wydanie III zmienione jest wartościową pozycją o wielkiej przydatności praktycznej.

Z tych względów powinna znaleźć miejsce w bibliotece każdego pediatry i lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, przyczyniając się do racjonalnego i efektywnego leczenia noworodków, dzieci i młodzieży. 

 

Prof. dr hab. n. med.

Krystyna Wąsowska-Królikowska

 

 

„Zakażenia układu moczowego u dzieci”

Monografia z serii Bibliotek Pediatry autorstwa Marii Sieniawskiej i Izabelli Kostro

 

Zakażenie układu moczowego (ZUM) należy do najczęstszych zakażeń bakteryjnych u dzieci, stanowiących częstą przyczynę zgłoszeń do lekarza rodzinnego lub pediatry środowiskowego. Właściwe postępowanie lekarza pierwszego kontaktu, do którego należy rozpoznanie choroby, przebiegającej często wśród nietypowych objawów, oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia ma podstawowe znaczenie dla przyszłości dziecka. Opóźnione leczenie i nieprawidłowe postępowanie diagnostyczne mogą bowiem przyczyniać się do rozwoju zmian bliznowatych w miąższu nerek, które mają charakter postępujący i powodują odległe następstwa w postaci nadciśnienia tętniczego, powikłań w przebiegu ciąży i niewydolności nerek.

Autorki omawianej monografii podjęły zatem temat bardzo aktualny i potrzebny ze względu na stale jeszcze spotykane, czasem zasadnicze błędy w rozpoznawaniu i leczeniu zakażeń układu moczowego. Temat został omówiony w sposób przystępny, a zarazem nowoczesny (piśmiennictwo obejmuje pozycje z 2000 roku) co czyni książkę przydatną również dla lekarzy nefrologów.

Pierwsze cztery rozdziały omawiają w sposób, z konieczności skrótowy ale bardzo przejrzysty budowę, czynność i rozwój układu moczowego, co wprowadza czytelnika w dalej omawiane zagadnienia.

Po krótkim omówieniu terminologii i epidemiologii ZUM, autorki szeroko omawiają postępowanie diagnostyczne, kładąc słusznie nacisk na sposób pobierania moczu do badania, a zwłaszcza do badania bakteriologicznego. Zgodnie z współcześnie obowiązującymi na świecie poglądami podają że posiew moczu pobranego do woreczka (nawet przy zachowaniu wszystkich środków ostrożności) jest miarodajny tylko jeśli nie stwierdza się wzrostu bakterii - metoda ta może być zatem wykorzystana do badań kontrolnych po leczeniu i w przebiegu postępowania profilaktycznego i do badań przesiewowych. Jeśli zatem nie ma możliwości pobrania moczu ze strumienia środkowego i gdzie równocześnie istnieją przeciwwskazania do cewnikowania należy pobierać mocz poprzez nakłucie nadłonowe pęcherza. Metoda ta jest zresztą z powodzeniem stosowana w niektórych zakładach radiologii, w celu wykonania cystografii mikcyjnej i z niezrozumiałych przyczyn jest tak niechętnie stosowana w Polsce w oddziałach noworodkowych i dziecięcych (nawet tych o profilu nefrologicznym).

W dalszych 3 rozdziałach autorki omawiają etiologię i patogenezę ZUM oraz czynniki sprzyjające rozwojowi zakażenia. Rozdział 11 omawia bardzo szczegółowo i starannie objawy kliniczne różnych postaci ZUM z uwzględnieniem odrębności zależnych od wieku. Bardzo słusznie, szczególnie szeroko omówiono odrębności przebiegu zakażenia u dzieci najmłodszych, w którym to najczęściej popełniane są błędy diagnostyczne. Lekarze nadal często nie biorą pod uwagę tego rozpoznania u gorączkujących niemowląt i leczą je antybiotykami nie badając moczu wcale lub dopiero po rozpoczęciu leczenia. Zakażenie będące często pierwszym sygnałem obecności wady układu moczowego uchodzi zatem uwadze co opóźnia właściwe rozpoznanie.

Konsekwencje tego, jak już wspomniano, mogą rzutować na dalsze losy dziecka. W następnym rozdziale omówiono wskazania do badań obrazujących i urodynamicznych, co zostało uzupełnione trzema algorytmami umieszczonymi na końcu książki. Należy tu zwrócić uwagę na pewną niezgodność treści rozdziału, w którym dokładnie omówiono wskazania do cystografii mikcyjnej i algorytmem pierwszym z którego wynika, że badanie to powinno być przeprowadzone „u każdego dziecka w ostrym okresie choroby”.

Leczenie zakażeń układu moczowego zostało omówione szczegółowo z uwzględnieniem wieku pacjenta. Dużo miejsca poświęcono bardzo ważnemu zagadnieniu jakim jest zapobieganie nawrotom choroby. Wydaje się ze należałoby dodać że wysokich dawek witamy C, która jest naturalnym prekursorem szczawianów nie powinno się stosować u dzieci z rodzin obciążonych kamicą układu moczowego oraz u pacjentów z hiperkalciurią. Warto by też może wspomnieć o właściwościach soku żurawinowego (dostępnego obecnie w postaci liofilizowanego wyciągu - Vitabulin), który nie tylko zakwasza moczu, ale również dzięki zawartości pochodnych taniny zmniejsza zdolność przylegania bakterii do uroepitelium.

Książka zakończona jest bardzo ważnym rozdziałem poświęconym właściwym poinformowaniem rodziców i starszych pacjentów o istocie choroby, ponieważ tylko we współpracy z nimi można osiągnąć dobre efekty terapeutyczne. O tym, że właściwe postępowanie lekarzy we współpracy z rodziną przynosi wymierne efekty świadczy, że w Szwecji, gdzie od dawna funkcjonuje aktywny program wykrywania i leczenia ZUM, do 1980 roku nie notuje się u dzieci i młodzieży niewydolności nerek spowodowanej nefropatią odpływową.

 

                            Teresa Wyszyńska